Ortaokul ve lise dönem puanı aynı formülle hesaplanmaz
E-Okul'da görünen dönem puanı, ortaokul ve lise için iki ayrı yönetmeliktenve iki ayrı formülden gelir. İnternetteki hesaplayıcıların çoğu ikisini tek bir "tüm notların ortalaması" kuralında birleştirir; bu, en az bir kademede yanlış sonuç üretir. İki kural şudur:
| Lise | Ortaokul | |
|---|---|---|
| Dayanak | Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği MADDE 51/1 | İlköğretim Kurumları Yönetmeliği MADDE 27/2-a |
| Formül | Tüm yazılı + performans + proje puanlarının düz aritmetik ortalaması | [(proje ort. + katılım ort.) / 2 + 1. sınav + 2. sınav] / 3 |
| Yuvarlama | Yok. Bölme dört basamak yürütülür (MADDE 51/1-e) | Var. Yarım ve üzeri kesir tama yükseltilir (MADDE 27/2-b) |
| Derece | Pekiyi / İyi / Orta / Geçer / Geçmez (MADDE 44/2) | Derece sistemi yoktur, yalnızca 100'lük puan |
| Geçme eşiği | 50,00 (tüm dersler) | Türkçe 70,00 · diğer dersler 50,00 (MADDE 21/1) |
Lisede dönem puanı tam sayıya yuvarlanmaz
Yaygın bir yanlış, lise dönem puanının "küsurat 0,5 ve üzeriyse üst tam puana yuvarlanır" kuralıyla hesaplandığıdır. Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği MADDE 51/1-e bunun tersini söyler: aritmetik ortalama alınırken bölme işlemi virgülden sonra dört basamak yürütülür. Tam sayıya yuvarlama diye bir hüküm yoktur.
Bunun doğrudan bir sonucu var. MADDE 44/2'deki derece tablosunun aralıkları 84,99 gibi ondalıklı biter; puan tam sayı olsaydı bu aralıkların bir anlamı olmazdı. Somut örnek: dönem puanı 84,50olan bir öğrenciyi yuvarlayan bir araç 85 gösterir ve "Pekiyi" der. Yönetmeliğe göre ise 84,50 "İyi" aralığındadır. Fark karneye yansır: öğrenci takdir değil teşekkür belgesi alır.
Lise dönem puanına hangi notlar girer?
MADDE 51/1'e göre dönem puanı; sınavlardan alınan puanların, performans çalışması puanlarının ve varsa proje puanının aritmetik ortalamasıdır. Üçünün de ağırlığı eşittir; performansa veya projeye ayrı bir yüzde/katsayı uygulanmaz.
- Yazılı sınav: MADDE 45/1-a (8/9/2023 değişikliği) bir dönemde her dersten iki yazılı yapılmasını öngörür. Üçüncü sınav yalnızca haftalık ders saati altı ve üzeri olan derslerde ve il sınıf/alan zümresi karar alırsa yapılabilir.
- Performans çalışması: MADDE 50/8 (22/2/2025 değişikliği) "her dönemde tüm derslerden iki performans puanıverilir" der. Yani ikinci performans notu opsiyonel değildir; zümre kararıyla üçüncüsü eklenebilir.
- Proje: MADDE 50/1'e göre öğrenci her ders yılında en az bir dersten proje hazırlar. Dolayısıyla proje puanı her derste bulunmaz.
Girilmeyen sınav ortalamayı düşürür: "G" ve "K" notları
Çoğu hesaplayıcının atladığı kural budur. MADDE 48/4'e göre geçerli özrü olmadan sınava katılmayan, projesini vermeyen veya performans çalışmasını yapmayan öğrencinin puan hanesine "G", kopya çekenin hanesine "K" yazılır ve bu durum aritmetik ortalamaya dâhil edilir. Pratikte sıfır gibi işler: girilmeyen bir sınav, ortalamadan çıkarılmaz. Ortaokulda da aynı esas geçerlidir (İlköğretim Yönetmeliği MADDE 23/4: "dönem puanı hesaplamalarında sınav ve proje adedi tam olarak alınır"), ayrıca 28/7/2026 değişikliğiyle proje teslim etmeyen öğrencinin proje puanı sıfır olarak değerlendirilir.
Özrünü belgeleyen öğrenci ise MADDE 48/1 uyarınca bir defaya mahsus mazeret sınavına alınır; bu durumda "G" yazılmaz.
Dersten yıl sonunda başarılı sayılmanın iki yolu vardır
MADDE 56/1-a çoğu öğrencinin bilmediği bir alternatif sunar. Bir dersten başarılı sayılmak için:
- iki dönem puanının aritmetik ortalamasının en az 50 olması, veya
- birinci dönem puanı ne olursa olsun, ikinci dönem puanının en az 70 olması
yeterlidir. Yani birinci dönemi 20 ile kapatan bir öğrenci, ikinci dönemde 70 alırsa o dersten geçer — ortalaması 45 olmasına rağmen. Bu kural, ikinci dönem çalışmasının karşılığını doğrudan verdiği için sınıf tekrarı riskini hesaplarken belirleyicidir.
Yıl sonu puanı, yıl sonu başarı puanı ve mezuniyet puanı
Bunlar birbirinden farklı üç puandır ve sık karıştırılır:
- Yıl sonu puanı (ders bazında): birinci ve ikinci dönem puanlarının aritmetik ortalaması (MADDE 53/1-a).
- Yıl sonu başarı puanı (YBP): derslerin ağırlıklı puanları toplamının haftalık ders saatleri toplamına bölümü (MADDE 55/1). Bir dersin ağırlığı, haftalık ders saati sayısına eşittir (MADDE 54) — yani haftada 5 saat okutulan matematik, 1 saatlik bir dersten beş kat ağır basar.
- Mezuniyet puanı: 9, 10, 11 ve 12. sınıfların yıl sonu başarı puanlarının aritmetik ortalaması (MADDE 65/1). Hazırlık sınıfında alınan puanlar mezuniyet puanına dâhil edilmez (MADDE 60/1).
Dördünde de bölme işlemi virgülden sonra dört basamak yürütülür; hiçbirinde tam sayıya yuvarlama yoktur.
Sınıf geçme: doğrudan, sorumlu ve sınıf tekrarı
Ders yılı sonunda her dersten iki dönem puanı bulunmak kaydıyla, tüm derslerden başarılı olan öğrenci doğrudan sınıf geçer. En fazla bir dersten başarısız olanlar, yıl sonu başarı puanı en az 50 ise yine doğrudan geçer (MADDE 57/1). YBP'si en az 50 olup doğrudan geçemeyenler, başarısız oldukları en fazla üç dersten sorumlu olarak sınıf geçer; alt sınıflar dâhil altı dersten fazla başarısız dersi bulunanlar sınıf tekrar eder (MADDE 58/1). Bir dersin sorumluluğu, sorumluluk sınavından en az 50 alınmasıyla kalkar (MADDE 58/4). Sınıf tekrarı, hazırlık sınıfı hariç ortaöğrenim süresince en fazla bir defa yapılabilir (MADDE 59/1-a).
Ortaokulda karnede derece değil puan vardır
İlköğretim Kurumları Yönetmeliği MADDE 21/1, 14/10/2023 değişikliğinden sonra ortaokul ve imam-hatip ortaokulu için yalnızca 100'lük puan tanımlar: Türkçe dersinde 0-69,99 başarısız, 70,00 ve üzeri başarılı; diğer derslerde 0-49,99 başarısız, 50,00 ve üzeri başarılı. Türkçe dersinin eşiğinin farklı olması, ortaokulu liseden ayıran en önemli noktadır ve sınıf geçmeyi doğrudan etkiler.
Katılım puanı sayısı da derse göre değişir: MADDE 22/3 uyarınca haftalık ders saati 2 ve daha az olan derslerde 2, 2'den fazla olanlarda 3 ders etkinliklerine katılım puanı verilir.
