Lise ders puanı (dönem puanı) nasıl hesaplanır?
MEB Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği MADDE 51/1'e göre bir dersin dönem puanı; o dönemdeki sınavlardan alınan puanların, performans çalışması puanlarının ve varsa proje puanının aritmetik ortalamasıdır. Üçü de eşit ağırlıklıdır; yazılıya ya da performansa özel bir yüzde veya katsayı uygulanmaz.
Dönem puanı tam sayıya yuvarlanmaz
İnternette çok yayılmış bir bilgi, lise dönem puanında "küsurat 0,5 ve üzeriyse üst tam puana yuvarlanır" kuralının geçerli olduğudur. Bu yanlıştır. MADDE 51/1-e açıkça şunu söyler: aritmetik ortalama alınırken bölme işlemi virgülden sonra dört basamak yürütülür. Yönetmelikte lise dönem puanı için tam sayıya yuvarlama hükmü yoktur. (Yuvarlama kuralı ortaokulda vardır — İlköğretim Kurumları Yönetmeliği MADDE 27/2-b — ve iki kademe sık sık birbirine karıştırılır.)
Bu ayrımın somut bir sonucu var. MADDE 44/2'deki derece tablosunun aralıkları 84,99 gibi ondalıklı biter; puan tam sayı olsaydı böyle bir sınır tanımlamanın anlamı olmazdı. Dönem puanı 84,50olan bir öğrenciyi yuvarlayan araç 85 gösterir ve "Pekiyi" der; yönetmeliğe göre ise 84,50 "İyi" aralığındadır. Karnedeki karşılığı takdir değil teşekkür belgesidir.
Puan-derece tablosu (MADDE 44/2)
| Puan aralığı | Derece |
|---|---|
| 85,00 - 100 | Pekiyi |
| 70,00 - 84,99 | İyi |
| 60,00 - 69,99 | Orta |
| 50,00 - 59,99 | Geçer |
| 0 - 49,99 | Geçmez |
Yönetmelik bu derecelere rakam vermez. Karnede "5 Pekiyi, 4 İyi" şeklinde bir 5'lik derece sistemi ortaöğretim mevzuatında tanımlı değildir; üniversitelerin AA/BB harf notu sistemi de burada kullanılmaz.
Bir dönemde kaç not girer?
- Yazılı sınav — 2 adet. MADDE 45/1-a (8/9/2023 değişikliği) bir dönemde her dersten iki yazılı sınav yapılmasını öngörür. Üçüncü sınav yalnızca haftalık ders saat sayısı 6 ve üzeri olan derslerde ve il sınıf/alan zümresi karar alırsa yapılabilir.
- Performans puanı — 2 adet.MADDE 50/8 (22/2/2025 değişikliği) "her dönemde tüm derslerden iki performans puanı verilir" der. İkinci performans notu opsiyonel değildir; zümre kararıyla performans çalışmasına dayalı bir puan daha verilebilir.
- Proje — her ders yılında en az bir dersten.MADDE 50/1'e göre öğrenci ders yılı boyunca en az bir dersten proje hazırlar; dolayısıyla her derste proje puanı bulunmaz.
Girilmeyen not ortalamadan düşmez: MADDE 48/4'e göre geçerli özrü olmadan sınava katılmayanın hanesine "G", kopya çekenin hanesine "K" yazılır ve bu aritmetik ortalamaya dâhil edilir.
Yıl sonu puanı ve dersten geçmenin iki yolu
Bir dersin yıl sonu puanı, birinci ve ikinci dönem puanlarının aritmetik ortalamasıdır (MADDE 53/1-a); burada da bölme dört basamak yürütülür. Ancak yıl sonu puanı ile dersten geçmek aynı şey değildir. MADDE 56/1-a iki ayrı yol tanır:
- iki dönem puanının aritmetik ortalamasının en az 50 olması, veya
- birinci dönem puanı ne olursa olsun, ikinci dönem puanının en az 70 olması
İkinci yol çoğu hesaplayıcıda hiç görünmez. Örnek: birinci dönemi 20 ile kapatan bir öğrenci ikinci dönemde 70 alırsa, yıl sonu puanı 45 olmasına rağmen o dersten başarılı sayılır. Yukarıdaki araçta "Yıl Sonu Puanı" sekmesi hangi kuralın devreye girdiğini de söyler.
Ders puanında kredi kullanılır mı?
Hayır. Tek bir dersin dönem veya yıl sonu puanı hesaplanırken kredi ya da katsayı kullanılmaz. Ağırlık kavramı yalnızca tüm derslerinyıl sonu başarı puanı (YBP) hesaplanırken devreye girer. MADDE 54'e göre bir dersin ağırlığı haftalık ders saati sayısına eşittir — sabit bir 1-5 kredisi değil — ve ağırlıklı puan, yıl sonu puanı ile haftalık ders saatinin çarpımıdır. Bu yüzden haftada 5 saat okutulan bir dersin genel ortalamaya etkisi, haftada 1 saatlik dersin beş katıdır.
