Ortalama maliyet nedir?
Ortalama maliyet, birden fazla maliyet kaleminin veya alış fiyatının tek bir temsili değerde özetlenmesidir. En yalın haliyle tüm maliyetlerin toplamının kalem sayısına bölünmesiyle (aritmetik ortalama) bulunur. İşletmelerde fiyatlandırma, bütçeleme ve kârlılık analizinde; bireysel kullanımda ise farklı zamanlarda yapılan alışların ortalama birim maliyetini görmek için kullanılır.
Ortalama maliyet nasıl hesaplanır? (örnek)
Formül: Ortalama Maliyet = Toplam Maliyet / Kalem Sayısı. Örneğin 100, 200, 150, 300 ve 250 TL tutarındaki beş maliyet kalemi için: (100 + 200 + 150 + 300 + 250) / 5 = 900 / 5 = 180 TL. Bu araç, girdiğiniz değerlerin ortalamasının yanı sıra toplamı, en düşük ve en yüksek maliyeti de gösterir.
Basit ortalama ve ağırlıklı ortalama maliyet farkı
Bu araç basit (aritmetik) ortalama hesaplar; her kalemi eşit ağırlıkta sayar. Ancak kalemlerin miktarları farklıysa (ör. farklı adetlerde alım ya da hisse senedi kademeli alımı), doğru sonuç için ağırlıklı ortalama maliyet kullanılmalıdır:
| Yöntem | Formül | Ne zaman kullanılır? |
|---|---|---|
| Basit ortalama | Σ fiyat / adet | Kalemler eşit ağırlıkta / miktarlar eşit |
| Ağırlıklı ortalama | Σ (fiyat × miktar) / Σ miktar | Miktarlar farklı (stok, kademeli alım) |
Örneğin 10 TL'den 100 adet ve 20 TL'den 300 adet alışta basit ortalama 15 TL çıkar; oysa ağırlıklı ortalama (10×100 + 20×300) / 400 = 17,5 TL'dir. Miktar farkı büyükse iki sonuç ciddi biçimde ayrışır.
Ortalama maliyet nerede kullanılır?
- Fiyatlandırma: Satış fiyatını, maliyetin üzerine kâr marjı ekleyerek belirlerken taban maliyet olarak.
- Stok değerleme: Ağırlıklı ortalama maliyet (AOM/AVCO) yöntemiyle depodaki malın birim maliyetini bulmada.
- Yatırım: Kademeli alınan bir varlığın (hisse, döviz, altın) ortalama alım maliyetini takip etmede.
- Bütçe: Tekrarlayan giderlerin ortalamasını alıp gelecek dönem tahmini yaparken.
