Finansal Hesaplamalar
Leverage
Kaldıraç, özkaynağa göre daha büyük pozisyon almak veya daha yüksek varlık büyüklüğüyle işlem yapmak için borç ya da teminat kullanımını ifade eder. Getiri potansiyelini büyütebildiği gibi zararı da aynı ölçüde hızlandırabilir.
Kaldıraç kavramı hem şirket finansmanında hem de yatırım işlemlerinde kullanılır. Şirketler borçla büyürken finansal kaldıraçtan, yatırımcılar ise vadeli işlemler veya marjinli pozisyonlarla işlem yaparken piyasa kaldıraç etkisinden söz eder.
Kaldıraç çoğu zaman yüksek getiri ihtimali nedeniyle cazip görünür; ancak risk yönetimi zayıfsa küçük fiyat hareketleri bile sermayenin büyük bölümünü eritebilir. Bu nedenle kaldıraç, yalnızca fırsat değil aynı zamanda risk çarpanıdır.
Kaldıraç Oranı = Toplam Pozisyon Büyüklüğü / Özkaynak veya TeminatOran yükseldikçe aynı fiyat hareketinin özkaynak üzerindeki etkisi büyür.
Marjinli işlem örneği
100.000 TL teminatla 500.000 TL büyüklüğünde pozisyon açan bir yatırımcı 5x kaldıraç kullanıyor.
Şirket finansmanında kaldıraç örneği
10 milyon TL özkaynağı olan bir şirketin 25 milyon TL toplam varlık büyüklüğüne ulaşmak için borç kullanması değerlendiriliyor.
Kaldıraç, sınırlı özkaynak veya teminatla daha büyük bir pozisyonu kontrol etmeyi sağlayan finansal etkidir. Amaç potansiyel getiriyi artırmak olabilir; fakat aynı mantık zararın da büyümesine yol açar.
Bu nedenle kaldıraç, çoğu zaman fırsat ve riskin birlikte çarpanlandığı bir mekanizma olarak görülmelidir.
Kaldıraç hem şirketlerin borç yapısında hem de yatırım ürünlerinde karşımıza çıkar. Şirketler borçla büyümeye çalışırken, yatırımcılar vadeli işlemler veya teminatlı pozisyonlarla kaldıraçlı etki oluşturabilir.
Kaldıraçlı yapılarda zararlar doğrusal değil, büyütülmüş biçimde hissedilir. Bu yüzden zarar kes seviyesi, teminat yönetimi ve pozisyon büyüklüğü disiplini olmadan kaldıraç kullanmak son derece riskli olabilir.
Çünkü aynı fiyat hareketi, özkaynak üzerinde çok daha büyük oransal zarar yaratabilir ve sermayeyi hızla eritebilir.
Hayır. Şirketlerin borçla büyümesi de finansal kaldıraç örneğidir; yatırım piyasalarında ise farklı ürünlerle işlem kaldıracı görülebilir.
Hayır. Getiri ihtimalini büyütür ama aynı ölçüde zararı da artırır; risk yönetimi olmadan sürdürülebilir değildir.
Pozisyon büyüklüğünün teminat veya özkaynağa oranı olarak düşünülür. Oran yükseldikçe risk hassasiyeti artar.
Genellikle dikkatli yaklaşılması gerekir. Ürün yapısı, volatilite ve zarar yönetimi tam anlaşılmadan yüksek kaldıraç kullanmak ciddi risk taşır.